Bir ekonomik verinin “iyi” gelmesi, borsanın mutlaka yükselmesi anlamına gelmez. Güçlü istihdam şirket satışları açısından olumlu görünürken faiz indirimi beklentisini zayıflatabilir. Enflasyondaki düşüş değerlemeleri destekleyebilirken ekonomik talebin beklenenden hızlı soğuduğuna da işaret edebilir.
Bu nedenle ekonomik göstergeler tek tek okunmamalıdır. Yatırımcı açısından önemli olan yalnızca rakamın yönü değil; piyasanın ne beklediği, verinin hangi ekonomik ortamda açıklandığı ve yeni bilginin faiz, kur, risk primi veya şirket kârları hakkındaki beklentileri değiştirip değiştirmediğidir.
Amaç “TÜFE yükseldi, borsa düşer” gibi tek yönlü formüller oluşturmak değil. Daha sağlıklı yaklaşım şu zinciri kurabilmektir:
Bu yazıda hangi ekonomik verilerin takip edilebileceğini, bu verilerin borsaya hangi kanallardan ulaştığını ve aynı rakamın farklı ekonomik dönemlerde neden farklı fiyatlanabileceğini adım adım inceleyeceğiz.
Ekonomik Göstergeler Nelerdir?
Ekonomik göstergeler nelerdir sorusuna en kısa haliyle; ekonomik büyüme, enflasyon, istihdam, üretim, tüketim, finansman koşulları ve beklentiler hakkında bilgi sağlayan istatistikler ve endeksler şeklinde cevap verilebilir.
GSYH, TÜFE, sanayi üretimi ve işsizlik oranı doğrudan ekonomik faaliyetin belirli parçalarını ölçerken PMI, güven endeksleri, tahvil getirileri, CDS ve VIX gibi göstergeler ekonomik yön veya finansal koşullar hakkında farklı türde bilgiler sağlayabilir.
Makroekonomik göstergeler yatırımcı açısından yalnızca “ekonomi iyi mi kötü mü?” sorusunu cevaplamak için kullanılmaz. Asıl değerleri, şirketlerin faaliyet göstereceği ortam hakkında bilgi üretmeleridir.
Örneğin tüketimin güçlenmesi bir perakende şirketinin satış hacmini artırabilir. Fakat aynı dönemde talep enflasyonu yükseltiyor ve faizlerin daha uzun süre yüksek kalmasına yol açıyorsa şirketin finansman gideri veya piyasa değerlemesi farklı bir kanaldan baskı görebilir.
Bu yüzden ekonomik göstergeleri şirket analizinin alternatifi olarak değil, şirketin faaliyet gösterdiği zemini anlamanın araçlarından biri olarak görmek daha doğru olur.
Öncü, Eş Zamanlı ve Gecikmeli Ekonomik Göstergeler Arasındaki Fark
Ekonomik veriler zamanlama açısından kabaca öncü, eş zamanlı ve gecikmeli göstergeler şeklinde sınıflandırılabilir.
Öncü ekonomik göstergeler, ekonomik döngüdeki değişimleri gerçekleşmeden önce yakalamaya çalışır. PMI, yeni siparişler, bazı güven göstergeleri ve finansal koşullar bu amaçla izlenebilir.
OECD'ye göre Composite Leading Indicator sistemi ekonomik döngülerdeki dönüş noktaları için erken sinyal vermek amacıyla tasarlanmıştır. OECD ayrıca bu göstergenin nicel bir büyüme tahmini üretmek yerine kısa vadeli ekonomik hareketlerin yönüne ilişkin nitel bilgi verdiğini özellikle vurguluyor.
Eş zamanlı göstergeler mevcut ekonomik aktiviteyle daha yakın hareket eder. Sanayi üretimi veya bazı satış göstergeleri buna örnek olabilir.
Gecikmeli göstergeler ise ekonomik değişim ortaya çıktıktan sonra daha belirgin hale gelebilir. İş gücü piyasasının bazı bölümleri veya kredi sorunları bu grupta değerlendirilebilir.
Ancak yatırımcı açısından sınıflandırmadan daha önemli ikinci bir zamanlama vardır: Piyasa bu bilgiyi ne zaman öğrendi?
Bir veri ekonomik faaliyet açısından öncü olabilir fakat borsa aynı değişimi haftalar önce fiyatlamış olabilir. Bu nedenle “öncü veri yükseldi, borsa şimdi yükselir” şeklinde doğrudan bir sonuç çıkarılamaz.
Borsa Ekonomik Verilere Hangi Kanallardan Tepki Verir?
Ekonomik verilerle hisse fiyatları arasındaki ilişkiyi anlamanın en kolay yollarından biri etkiyi dört ayrı kanala bölmektir.
1. Şirket kârları ve nakit akışları
Ekonomik büyüme şirketlerin satış hacmini değiştirebilir. Üretim arttığında kapasite kullanımı yükselebilir, sabit maliyetlerin ürün başına düşen yükü azalabilir ve kâr marjı iyileşebilir.
Tersi durumda ekonomik yavaşlama siparişleri azaltabilir. Aynı maliyet yapısıyla daha az ürün satan şirketin marjı gerileyebilir.
Buradaki temel zincir şu şekilde düşünülebilir:
2. Faiz ve iskonto oranı
Hisse değeri yalnızca şirketin gelecekte ne kadar kazanacağına bağlı değildir. Bu kazancın bugünkü değerini hesaplarken kullanılan getiri beklentisi de önemlidir.
Faizler yükseldiğinde tahvil veya mevduat gibi alternatif yatırımların getirisi artabilir. Aynı zamanda şirketlerin finansman maliyetleri yükselebilir.
Bu nedenle gelecekteki kâr tahmini değişmese bile yatırımcının aynı kâr için ödemeye razı olduğu fiyat değişebilir.
3. Risk primi
Belirsizlik yükseldiğinde yatırımcılar aynı şirkete yatırım yapmak için daha yüksek beklenen getiri talep edebilir. Ülke riskindeki artış, kredi koşullarındaki bozulma veya küresel stres bu kanaldan değerlemeleri etkileyebilir.
Örneğin yatırımcı bir şirketten daha önce %20 getiri talep ederken ekonomik risklerin yükselmesiyle %25 talep etmeye başlarsa şirketin faaliyetleri değişmese bile kabul edilebilir değerleme seviyesi düşebilir.
4. Kur ve finansal koşullar
Döviz kuru değişimleri şirketleri bilançolarına göre farklı etkiler. Gelirlerinin %70'ini ihracattan elde eden bir şirket ile hammaddesinin %70'ini ithal eden şirket aynı kur hareketine aynı tepkiyi vermez.
Döviz borcu da ayrıca önemlidir. Şirketin gelirleri TL, borçlarının önemli bölümü döviz cinsindeyse kur yükselişi finansal yükümlülüklerin TL karşılığını artırabilir.
Bu mekanizmaları tek cümlede özetlemek gerekirse:
Ekonomik göstergeler bu denklemin payını, paydasını veya ikisini birden değiştirebildiği için borsa fiyatlamasında önem kazanır.
Yatırımcının Takip Etmesi Gereken Temel Ekonomik Göstergeler
Her veri aynı dönemde aynı öneme sahip değildir. Aşağıdaki tablo, yatırımcının hangi göstergeden hangi tür bilgiyi çıkarmaya çalışabileceğini özetliyor.
Ekonomik Büyüme ve GSYH
GSYH ekonomide belirli bir dönemde üretilen nihai mal ve hizmetlerin toplam değerini ölçen en geniş aktivite göstergelerinden biridir. BEA da GSYH'yi ekonomik faaliyetin kapsamlı bir ölçüsü olarak tanımlıyor. Yatırımcı açısından reel büyüme ile nominal büyümeyi ayırmak gerekir.
Ekonomi reel olarak %3 büyürken fiyatların %30 yükseldiği bir ortamda şirketlerin TL cinsinden ciroları %3'ten çok daha hızlı artabilir. Bu durum tek başına üretim veya satış hacminin aynı oranda arttığı anlamına gelmez.
GSYH güçlü olduğunda şirket satışları desteklenebilir. Ancak ekonominin zaten kapasite sınırlarına yaklaştığı bir dönemde güçlü büyüme enflasyon ve faiz riskini artırabilir.
Üstelik GSYH geçmiş çeyreği ölçer. Borsa ise gelecek çeyreklerdeki kârları fiyatlamaya çalışır. Bu zaman farkı nedeniyle GSYH güçlü açıklanırken borsanın ekonomik yavaşlamayı fiyatlaması mümkündür.
PMI Neden Yatırımcıların Yakından İzlediği Öncü Verilerden Biridir?
PMI, şirketlerin aylık faaliyet koşullarındaki değişimi hızlı takip etmeye yardımcı olur.
S&P Global'e göre 50 seviyesinin üzerindeki PMI önceki aya göre iyileşmeyi, 50'nin altındaki değer ise bozulmayı gösterir. Anket; üretim, yeni siparişler, istihdam, tedarik süreleri, stoklar ve fiyatlar gibi değişkenleri kapsar.
Ancak yalnızca 50 eşiğine bakmak eksik kalır. Örneğin PMI: 43 → 46 → 49 olduğunda ekonomi hâlâ daralma bölgesinde olabilir fakat bozulmanın şiddeti azalıyor olabilir.
Tersi durumda PMI: 56 → 53 → 50,5 serisi hâlâ genişlemeye işaret ederken ivme kaybı görülebilir. Bu nedenle seviye kadar yön, yeni siparişler ve birkaç aylık trend önemlidir.
Sanayi Üretimi ve Kapasite Kullanımı
Sanayi üretimi şirketlerin gerçek üretim hacmine ekonomik veri üzerinden yaklaşmanın yollarından biridir.
Üretim yükseldiğinde özellikle sabit maliyeti yüksek işletmelerde kapasite kullanımı artabilir. Aynı fabrikanın kira, personel ve enerji altyapısı daha fazla ürün üzerinde dağıtıldığında birim maliyet düşebilir.
Fakat üretim artışı tek başına kâr artışı anlamına gelmez. Şirketin hammaddesi %30 pahalanmış, satış fiyatı yalnızca %15 artmışsa üretim hacmi yükselirken marj gerileyebilir.
Yatırımcının bu nedenle sanayi üretimini şirketin siparişleri, fiyatlama gücü ve girdi maliyetleriyle birlikte değerlendirmesi gerekir.
TÜFE, ÜFE ve Enflasyon Verileri
BLS'ye göre TÜFE, tüketicilerin temsilî bir mal ve hizmet sepeti için ödediği fiyatların zaman içindeki ortalama değişimini ölçer.
Enflasyonun borsaya aktarımında üç temel mekanizma vardır:
- İlk mekanizma faizdir. Enflasyon beklenenden yüksek kalırsa merkez bankasının daha sıkı politika uygulama ihtimali artabilir.
- İkincisi şirket maliyetleridir. Üretici fiyatları yükselirken şirket aynı artışı satış fiyatına yansıtamıyorsa brüt kâr marjı düşebilir.
- Üçüncüsü nominal büyümedir.
Örneğin şirketin cirosu 100 milyon TL → 135 milyon TL yükselmiş olsun. Artış %35'tir. Ancak aynı dönemde genel fiyat seviyesi yaklaşık %30 artmışsa şirketin gerçek satış hacminin de %35 büyüdüğünü söyleyemeyiz.
Bu nedenle özellikle yüksek enflasyonda TL cinsinden büyüme rakamlarının ekonomik anlamını ayrıca sorgulamak gerekir.
Politika Faizi ve Reel Faiz
Politika faizi, merkez bankasının para politikası duruşunun temel araçlarından biridir. Fakat politika faizini piyasadaki bütün faizlerle aynı şey sanmamak gerekir.
Bankanın ticari kredi faizi, tüketici kredisi, mevduat getirisi veya şirket tahvilinin faizi politika faizinden farklı seviyelerde oluşabilir.
Yine de politika değişikliği finansal sisteme yayılarak şirketlerin kredi maliyetini, hane halkının borçlanmasını ve yatırımcıların alternatif getirisini değiştirebilir.
Örneğin borcu 5 milyar TL olan bir şirketin ortalama finansman maliyetinin %20'den %35'e yükselmesi, borç yapısı ve vadeler aynı kalsa bile gelecekteki faiz giderleri üzerinde ciddi baskı yaratabilir.
Reel faiz ise nominal faiz ile enflasyonu birlikte düşünmeye yardımcı olur. Nominal %30 faiz, enflasyon %10 olduğunda farklı; enflasyon %50 olduğunda farklı bir ekonomik ortamı ifade eder.
Tahvil Faizleri ve Getiri Eğrisi
Tahvil faizleri büyüme, enflasyon, para politikası ve risk beklentilerini aynı anda yansıtabilir. Getiri eğrisi farklı vadelerdeki tahvil faizlerinin birbirleriyle ilişkisini gösterir.
Kısa vadeli tahvil getirilerinin uzun vadeli getirilerin üzerine çıkması, sıkı finansal koşullar veya gelecekteki büyüme beklentilerinin zayıflaması açısından takip edilen sinyallerden biridir. Ancak bu ilişkiyi takvim gibi kullanmak doğru değildir.
Federal Reserve araştırmaları, getiri eğrisinin resesyon ihtimali hakkında bilgi taşıyabildiğini gösterirken tek bir faiz farkının bütün ekonomik dönemlerde kusursuz tahmin aracı olmadığını da ortaya koyuyor.
Bu nedenle ters getiri eğrisi, “resesyon şu tarihte başlar” bilgisi değil, ekonomik risk dağılımında değişiklik olarak okunmalıdır.
İstihdam, İşsizlik ve Ücret Verileri
İstihdam verileri tüketici gelirleriyle para politikası arasında iki yönlü bir köprü kurar.
Daha fazla kişinin çalışması ve ücretlerin artması hane halkının harcama kapasitesini destekleyebilir. Bu durum perakende, otomotiv veya hizmet şirketlerinin satış beklentileri açısından olumlu olabilir.
Fakat iş gücü piyasası zaten çok sıkıysa hızlı ücret artışı hizmet enflasyonunun kalıcı hale gelmesine katkı sağlayabilir. Bu nedenle güçlü istihdam verisi, merkez bankasının faizleri daha uzun süre yüksek tutacağı beklentisini de güçlendirebilir.
Aynı rakamın bir tarafta şirket satışları için olumlu, diğer tarafta değerleme için olumsuz sonuç üretebilmesi “iyi veri neden bazen borsayı düşürüyor?” sorusunun en anlaşılır örneklerinden biridir.
Tüketici Güveni ve Perakende Talep
Tüketici güveni hane halkının ekonomi ve kendi mali durumu hakkındaki algısını ölçmeye çalışır. Ancak insanın söylediği ile yaptığı her zaman aynı değildir.
Tüketici geleceğe karamsar bakarken yüksek enflasyon nedeniyle alışverişini öne çekebilir. Güven yükselirken yüksek kredi faizi nedeniyle otomobil veya dayanıklı tüketim alışverişini erteleyebilir.
Bu nedenle tüketici güveni şu verilerle birlikte değerlendirildiğinde daha anlamlı hale gelir:
Özellikle perakende, otomotiv ve dayanıklı tüketim şirketlerinde bu veri kümesi doğrudan talep koşullarına bağlanabilir.
Dolar Endeksi, Döviz Kuru ve Sermaye Akımları
DXY küresel doların seçili gelişmiş ülke para birimleri karşısındaki hareketini izlemeye yardımcı olur.
Doların küresel olarak güçlendiği dönemler gelişen ülkeler için finansman koşullarını zorlaştırabilir. Ancak DXY ile USD/TRY aynı gösterge değildir.
TL'nin değerini Türkiye'nin enflasyonu, faiz politikası, ülke riski ve sermaye hareketleri de etkiler. Şirket tarafında ise kurun etkisi bilanço yapısına bağlıdır.
Yıllık 100 milyon dolar ihracat yapan fakat giderlerinin büyük bölümünü TL ile ödeyen bir şirket ile 100 milyon dolar döviz borcu bulunan iç pazar şirketi aynı kur hareketinden farklı etkilenebilir.
Bu yüzden kur değişimini doğrudan BIST için olumlu veya olumsuz şeklinde sınıflandırmak yerine sektör ve şirket seviyesine indirmek gerekir.
Carry Trade ve Yabancı Sermaye
Carry trade, düşük faizli bir para biriminden fonlanıp daha yüksek faiz sunan başka bir para birimine yatırım yapılması mantığına dayanır.Ancak faiz farkı tek başına yeterli değildir.
Yatırımcı %40 faiz kazanırken para biriminin aynı dönemde %50 değer kaybetmesini bekliyorsa işlem cazibesini kaybedebilir. Bu nedenle carry trade açısından üçlü düşünmek daha doğru olur:
Türkiye ve BIST açısından önemli soru yalnızca yabancı sermayenin gelip gelmediği değildir.
Bu soru sermaye hareketlerinin kalıcılığını anlamak açısından daha faydalıdır.
CDS Primi
CDS primi, kredi riskinin piyasa tarafından nasıl fiyatlandığını izlemeye yardımcı olur.
Türkiye CDS'indeki yükseliş, ülkenin dış finansman koşullarında daha yüksek risk primi talep edildiğine işaret edebilir. Bu durum şirketlerin dış borçlanma maliyetinden yabancı yatırımcıların hisse senedinden talep ettiği getiriye kadar farklı kanallara ulaşabilir.
Ancak sabit eşikler koymak yanıltıcıdır. “CDS 300 üzerindeyse borsa düşer” gibi bir kural ekonomik ortamı görmezden gelir. Daha faydalı olan CDS'in kendi geçmişine ve diğer risk göstergeleriyle birlikte yönüne bakmaktır.
VIX ve Küresel Risk İştahı
VIX, Türkiye'nin korku endeksi değildir. Cboe'ya göre VIX, S&P 500 opsiyon fiyatlarından türetilir ve ABD hisse piyasasının yaklaşık önümüzdeki 30 günlük beklenen volatilitesini ölçmeyi amaçlar.
BIST açısından önemi küresel risk iştahı üzerinden gelir. Küresel oynaklık hızla yükseldiğinde yatırımcılar portföy riskini azaltmak amacıyla gelişen ülke pozisyonlarını küçültebilir.
Fakat VIX yükseldi diye BIST'in aynı gün mutlaka düşmesini beklemek doğru değildir. Türkiye'deki faiz kararı, kur hareketi veya şirket özelindeki güçlü haber aynı gün daha baskın olabilir.
Merkez Bankası Bilançosu ve Likidite
Merkez bankası bilançosundaki değişimler finansal sistemdeki likiditeyi anlamaya yardımcı olabilir. Ancak bilançonun büyümesi otomatik olarak parasal koşulların gevşediği veya borsanın yükselmesi gerektiği anlamına gelmez.
Bilanço bir varlık alım programı nedeniyle büyüyebilir. Döviz işlemleri, likidite desteği veya başka teknik operasyonlar da aynı sonucu yaratabilir.
Bu nedenle bilanço büyüklüğünü tek başına izlemek yerine para piyasası faizleri, tahvil getirileri, kredi koşulları ve bankacılık sistemi likiditesiyle birlikte okumak gerekir.
Bir Ekonomik Veride Hangi Rakam Gerçekten Önemlidir?
Bir veri açıklandığında ekranda çoğu zaman tek sayı değil, birbirinden farklı bilgiler bulunur.
- Gerçekleşen, yeni açıklanan sonuçtur.
- Beklenti veya konsensüs, piyasanın veri açıklanmadan önce beklediği seviyeyi temsil eder.
- Önceki, bir önceki dönemin açıklanan değeridir. Fakat önceki rakam daha sonra revize edilmiş olabilir. Bu nedenle “revize önceki” alanı önemlidir.
Örneğin istihdam verisi:
- Önceki: +200 bin
- Beklenti: +180 bin
- Gerçekleşen: +190 bin
şeklindeyse ilk bakışta sonuç beklentiden güçlüdür.
Fakat önceki veri +200 bin → +260 bin şeklinde yukarı revize edilmişse iş gücü piyasasına ilişkin toplam bilgi daha farklı hale gelebilir.
Aylık ve yıllık değişim de birbirinden ayrılmalıdır. Bir fiyat endeksinin yıllık artış oranı %40'tan %35'e düşebilirken fiyatlar o ay yine yükselmiş olabilir.
Ayrıca mevsimsellikten arındırılmış seriler, düzenli takvim etkilerini azaltmaya çalışır. Özellikle aylık üretim, istihdam ve satış verilerini karşılaştırırken aynı tür serilerin kullanılması önemlidir.
Bazı verilerde ilk tahmin ile sonraki kesinleşmiş sonuç da farklılaşabilir. Yatırımcı bu nedenle veri ekranını küçük bir kimlik kartı gibi okumalıdır:
Ekonomik Veri İyi Geldiği Hâlde Borsa Neden Düşebilir?
Piyasa ekonomik verinin mutlak seviyesinin yanında, yeni bilginin eski beklentiyi ne kadar değiştirdiğine tepki verebilir.
New York Fed'in 13 önemli ekonomik veri açıklamasını incelediği çalışmada da piyasa reaksiyonları “sürpriz bileşeni”, yani gerçekleşen sonuç ile piyasanın beklediği değer arasındaki fark üzerinden inceleniyor. Çalışmada tarım dışı istihdam, öncü GSYH ve bazı imalat verilerinin daha kalıcı fiyat reaksiyonları yaratabildiği görülüyor.
Varsayımsal bir NFP açıklaması düşünelim:
- Beklenti: +150 bin
- Gerçekleşme: +300 bin
Ekonomik bakışla güçlü bir istihdam artışı görüyoruz. Fakat piyasanın ana sorunu enflasyon ise fiyatlama zinciri şöyle gelişebilir:
Dolayısıyla “güçlü ekonomi” ve “düşen borsa” aynı anda görülebilir. Benzer durum enflasyonda da ters yönde yaşanabilir.
Enflasyon beklentiden düşük geldiğinde ekonomik büyüme açısından doğrudan olumlu bir bilgi gelmeyebilir. Ancak yatırımcılar daha düşük faiz ihtimalini fiyatladığı için hisseler yükselebilir.
Vaka Analizi 1: 2020'de Borsa Ekonomik Toparlanmadan Önce Nasıl Döndü?
2020 pandemi dönemi, ekonomik durum ile borsanın zamanlaması arasındaki farkı göstermesi açısından öğretici bir örnektir.
FRED'deki S&P 500 verilerine göre endeks 23 Mart 2020'de 2.237,40 seviyesinde kapandı. Bir gün sonra kapanış 2.447,33'e, 30 Mart'ta ise 2.626,65'e yükseldi. Nisan sonundaki kapanış 2.912,43 seviyesindeydi.
Ancak ekonomik aktivitenin resmi dip tarihi farklıydı. NBER, ABD ekonomik aktivitesindeki dip ayını Nisan 2020 olarak belirledi. Daha da önemlisi bu tespit ancak 19 Temmuz 2021'de açıklandı.
Yani borsadaki belirgin dönüş ekonomik aktivitenin sonradan belirlenen dip ayından önce başladı. Bu sonuç “borsa ekonomiden her zaman bir ay önce döner” anlamına gelmez.
NBER'in kendisi de ekonomik dönüş tarihlerini geriye dönük belirlediğini, yeterli veri birikmesini beklediğini ve sabit bir açıklama süresi bulunmadığını belirtiyor.
Vakanın asıl dersi zamanlama mantığıdır.
Mart 2020'de yatırımcı yalnızca mevcut kapanmaları veya zayıf ekonomik verileri satın almıyordu. Gelecekte ekonominin yeniden açılması, para ve maliye politikası desteği ve şirket kârlarının toparlanma ihtimali de fiyatlara girmeye başlamıştı.
Borsa bu nedenle bugünkü ekonomik aktivitenin birebir ekranı değildir. Fiyatlar gelecekteki nakit akışlarına ve bu nakit akışlarının riskine ilişkin beklentilerin bugünkü sonucudur.
Vaka Analizi 2: Türkiye'de 2023-2024 Faiz Sıkılaşması Neden Tek Bir Veriye Bakmanın Yetmediğini Gösteriyor?
Türkiye'de 2023 yılında başlayan parasal sıkılaşma, tek bir “faiz yükseldi” cümlesinin borsa analizinde neden yetersiz kaldığını gösteriyor.
TCMB, 22 Haziran 2023'te politika faizini %8,5'ten %15'e yükselterek parasal sıkılaştırma sürecini başlattığını açıkladı. Kurul gerekçesinde dezenflasyon, enflasyon beklentilerinin çıpalanması ve fiyatlama davranışlarındaki bozulmanın kontrol altına alınmasını vurguladı.
2023 yılının sonunda politika faizi %42,5'e ulaştı. Mart 2024'te ise TCMB faizi %45'ten %50'ye yükseltti. Burada borsa açısından tek sonuç “yüksek faiz kötüdür” değildir.
- Faiz değişikliği kredi koşullarını sıkılaştırarak iç talebi azaltabilir. Bu durum otomotiv veya dayanıklı tüketimde satış hacmini etkileyebilir.
- Borçlu şirketlerde refinansman maliyeti artabilir.
- Aynı zamanda sıkı para politikasının enflasyon beklentilerini ve ülke riskini iyileştirmesi halinde farklı bir kanal oluşabilir.
TCMB Mart 2024 kararında sıkı para politikasının iç talepte dengelenme, Türk lirasında reel değerlenme ve enflasyon beklentilerindeki iyileşme üzerinden dezenflasyona katkı sağlamasının beklendiğini belirtti.
Dolayısıyla aynı faiz hareketi banka, ihracatçı, perakendeci ve yüksek borçlu sanayi şirketi üzerinde farklı sonuçlar yaratabilir. Makro veri analizi burada biter, şirket analizi başlar.
Ekonomik Takvim Nasıl Okunur?
Ekonomik takvim nedir sorusunun kısa cevabı, makroekonomik verilerin ve önemli politika kararlarının açıklanacağı tarih ve saatleri gösteren takip aracıdır.
Takvimde yalnızca veri adı ve saat bulunması yeterli değildir.
Türkiye'de resmi istatistiklerin açıklama zamanları Ulusal Veri Yayımlama Takvimi üzerinden önceden ilan ediliyor.
TÜİK'in 2026 duyurusuna göre takvim, Resmi İstatistik Programı kapsamındaki kamu kurumlarının yayımlayacağı resmi istatistiklerin tarih ve saatlerinin önceden açıklanmasını sağlıyor.
Takvimi kullanırken önemli bir ayrıntı vardır: Açıklama tarihi ile veri dönemi aynı değildir.
Nisan ayında açıklanan veri mart ayındaki ekonomik faaliyeti gösterebilir. Çeyreklik GSYH açıklandığında ölçülen üretimin üzerinden haftalar geçmiş olabilir. Borsa ise aynı gün gelecekteki birkaç çeyreğin kazançlarını fiyatlamaya çalışır.
Bu nedenle ekonomik takvim yalnızca veri kaçırmamak için değil, piyasanın hangi bilgiyle hangi zaman dilimini karşılaştırdığını anlamak için kullanılmalıdır.
Ekonomik Göstergeler Birlikte Nasıl Okunmalı?
Birbirinden bağımsız 30 grafik izlemek yerine verileri ekonomik kümeler halinde düşünmek daha anlamlıdır.
- Büyüme kümesi: PMI, sanayi üretimi, kapasite kullanımı, perakende satışlar ve güven göstergeleri.
PMI zayıflarken sanayi üretimi ve perakende satış hacmi de aşağı gidiyorsa ekonomik yavaşlamaya ilişkin kanıt güçlenebilir.
- Enflasyon kümesi: TÜFE, çekirdek enflasyon, ÜFE, ücretler ve enflasyon beklentileri.
Manşet enflasyon gerilerken hizmet enflasyonu ve ücret baskısı yüksek kalıyorsa para politikasında hızlı gevşeme için yeterli koşul oluşmamış olabilir.
- Para politikası kümesi: Politika faizi, reel faiz, tahvil getirileri, getiri eğrisi ve likidite.
- Küresel risk kümesi: DXY, VIX ve ABD tahvil getirileri.
- Türkiye risk kümesi: CDS, USD/TRY, rezervler ve yabancı portföy hareketleri.
Buradaki mantık “üç veri aynı şeyi söylüyorsa kesin olacak” değildir.
Ama farklı kaynaklardan gelen göstergeler aynı ekonomik hikâyeyi doğruluyorsa analiz daha güçlü hale gelir.
Ekonomik Rejim Matrisi
Aynı Ekonomik Veri Her Sektörü Aynı Şekilde Etkiler mi?
Hayır. Makroekonomik veri endekse ulaştıktan sonra sektör ve şirket düzeyinde ayrışır.
Örneğin faiz yükseldiğinde borcu bulunmayan şirket ile sürekli işletme sermayesi kredisine ihtiyaç duyan şirket aynı ölçüde etkilenmez.
Kurda da benzer durum vardır. İhracat geliri dolar olan şirketin aynı zamanda hammaddesini dolar üzerinden satın alması mümkündür. Dolayısıyla yalnızca gelirin para birimine bakmak yeterli değildir.
Makro veri, hangi şirket bilançosuna uygulanacağını bilmeden tamamlanmış bir analiz değildir.
Hangi Ekonomik Veri Borsa İçin En Önemlidir?
Her ekonomik dönemde en önemli olan tek bir gösterge yoktur. Enflasyonun piyasanın merkezinde olduğu bir dönemde TÜFE, ücretler ve politika faizi ön plana çıkabilir.
Resesyon endişesi arttığında PMI, istihdam ve getiri eğrisi daha önemli hale gelebilir. Gelişen ülkelerde küresel finansman stresinin arttığı bir ortamda ise DXY, ABD tahvil faizleri ve CDS daha fazla izlenebilir.
Bu nedenle yatırımcı “en önemli veri hangisi?” sorusundan önce şunu sormalıdır:
Veri önem sırası bu sorunun cevabına göre değişir.
Yatırımcı İçin Günlük, Aylık ve Çeyreklik Makro Takip Sistemi
Makroekonomiyi takip etmek her sabah onlarca grafik arasında kaybolmak anlamına gelmemelidir.
- Günlük takipte ekonomik takvim, tahvil getirileri, DXY, VIX, CDS ve döviz kuru gibi hızlı değişen finansal göstergeler izlenebilir.
- Haftalık takipte yabancı portföy hareketleri, rezervler, bazı kredi göstergeleri ve merkez bankası likiditesi değerlendirilebilir.
- Aylık takipte TÜFE, ÜFE, PMI, sanayi üretimi, istihdam, tüketici güveni ve perakende satışlar ekonominin genel yönünü anlamaya yardımcı olur.
- Çeyreklik takipte GSYH ile şirket finansalları karşılaştırılabilir.
Buradaki amaç tablo doldurmak değil, makro hikâye ile şirket performansının uyuşup uyuşmadığını görmektir. Örneğin toplam sanayi üretimi gerilerken izlediğiniz şirket reel olarak üretimini artırıyorsa şirket pazar payı kazanıyor veya ihracat sayesinde iç ekonomiden ayrışıyor olabilir.
Takip sisteminin merkezindeki soru şu olmalıdır:
Bir Veri Açıklandığında Kullanılacak 8 Adımlık Analiz
Ekonomik veri açıklandığında birkaç saniye içinde “pozitif” veya “negatif” etiketi koymak kolaydır. Sorun, bu yaklaşımın verinin neden önemli olduğunu göstermemesidir.
Aşağıdaki sekiz adım rakamı haber başlığından çıkarıp finansal analize dönüştürmek için kullanılabilir.
1. Verinin hangi döneme ait olduğunu kontrol edin
İlk kontrol açıklamanın tarihi değil, referans dönemidir. Bugün yayımlanan sanayi üretimi geçen aya, GSYH ise önceki çeyreğe ilişkin olabilir. Bunun önemi, piyasanın bugünün fiyatında geçmiş ekonomik durumu değil gelecek kâr beklentilerini satın almasıdır.
Örneğin nisan ayında açıklanan şubat sanayi üretimi zayıf olabilir. Fakat mart PMI ve yeni siparişler belirgin toparlanma gösteriyorsa piyasa eski zayıflığı zaten geride kalmış bilgi olarak görebilir.
Dönemi kontrol etmeden yapılan analiz farklı zaman dilimlerini karşılaştırma hatasına düşer.
2. Manşet rakamın ne söylediğini belirleyin
İkinci adım verinin kendisini doğru okumaktır. TÜFE yıllık %40'tan %36'ya düşmüşse dezenflasyon yönünde hareket vardır. PMI 48'den 51'e çıkmışsa aylık ankette bozulmadan iyileşmeye geçiş görülür.
Burada yorum katmadan önce rakamın teknik olarak ne söylediğini netleştirmek gerekir. Çünkü sonraki bütün analiz bu temel üzerine kurulacaktır. Manşet rakamı yanlış okursanız beklenti veya piyasa tepkisi analizi de yanlış zeminde ilerler.
3. Gerçekleşeni piyasa beklentisiyle karşılaştırın
Bu adım piyasa açısından en kritik kontrollerden biridir.
Varsayımsal TÜFE örneği:
- Önceki: %32
- Beklenti: %28
- Gerçekleşen: %30
Ekonomik eğilim açısından enflasyon düşmüştür. Fakat piyasanın beklediği kadar düşmemiştir.
Bu nedenle aynı veri için şu iki cümle aynı anda doğru olabilir: “Enflasyon geriledi.” ve “Enflasyon beklentiden yüksek geldi.”
Fiyatlama açısından ikinci bilgi daha önemli hale gelebilir çünkü piyasa fiyatları genellikle mevcut beklenti üzerine kuruludur.
4. Önceki verinin revizyonunu kontrol edin
Ekonomik veri ilk açıklandığında kesinleşmiş olmak zorunda değildir.
Örneğin istihdam:
- Önceki ilk açıklama: +220 bin
- Revize önceki: +140 bin
- Yeni gerçekleşme: +180 bin
olsun.
Yalnızca +180 bine bakıldığında istihdam güçlü görülebilir. Fakat önceki aya ilişkin 80 bin kişilik aşağı revizyon, iş gücü piyasasının düşünüldüğünden daha zayıf olduğunu gösteren ek bilgi üretir.
Özellikle istihdam, GSYH ve bazı üretim verilerinde revizyonların atlanması trendi olduğundan farklı göstermeye yol açabilir.
5. Aylık, yıllık ve mevsimsellik farkını ayırın
Bir verinin yıllık oranıyla aylık momentum aynı şeyi anlatmaz.
Örneğin yıllık enflasyon %45 → %40 düşerken aylık fiyat artışı %2 → %4 yükselebilir. Yıllık oran baz etkisi nedeniyle gerilerken son ayın fiyat baskısı yeniden hızlanmış olabilir.
Benzer şekilde sanayi üretiminde mevsimsellikten arındırılmamış serinin aralık ve ocak aylarını doğrudan karşılaştırmak yanıltıcı olabilir. Bu kontrol özellikle trendin gerçekten hızlanıp yavaşladığını anlamak için gereklidir.
6. Merkez bankası açısından neyin değiştiğini sorun
Veriyi ekonomist gözüyle okuduktan sonra para politikası kanalına geçin.
- Beklentiden güçlü istihdam, talep enflasyonu açısından risk oluşturuyor mu?
- Beklenenden düşük çekirdek enflasyon faiz indirimi ihtimalini artırıyor mu?
- Büyümenin sert yavaşlaması merkez bankasının büyüme riskine daha fazla ağırlık vermesine neden olabilir mi?
Burada amaç merkez bankasının bir sonraki kararını kesin tahmin etmek değil. “Yeni veri faiz patikasına ilişkin olasılıkları nasıl değiştirdi?” sorusunu cevaplamaktır.
7. Şirket kârı ve sektör etkisini çıkarın
Makro veri ile yatırım analizi arasındaki en önemli köprü budur. Örneğin tüketici güveni ve perakende satışlar zayıflıyorsa bütün BIST'i aynı anda satmak yerine hangi sektörlerin iç talebe daha bağımlı olduğunu düşünmek gerekir.
- Faiz yükseliyorsa hangi şirketlerin net borcu yüksek?
- Kur yükseliyorsa kim ihracatçı, kim ithal girdi kullanıyor?
- PMI güçleniyorsa hangi sanayi şirketleri kapasite kullanımından daha fazla faydalanabilir?
Bu aşama ekonomik bilgiyi doğrudan şirket finansallarına çevirir.
8. Piyasanın ilk tepkisinin hangi kanaldan geldiğini kontrol edin
Son aşamada yalnızca BIST ekranına bakmayın.
- Tahvil faizleri yükseldi mi?
- Dolar güçlendi mi?
- CDS nasıl hareket etti?
- Bankacılık endeksi ile sanayi endeksi aynı yönde mi?
Örneğin güçlü ABD istihdam verisinin ardından hisse senetleri düşerken ABD tahvil getirileri hızla yükseliyorsa piyasanın veriyi “daha yüksek faiz” kanalıyla fiyatladığına ilişkin ek kanıt elde edersiniz.
Tersine tahvil faizleri düşüyor ve hisseler yükseliyorsa farklı bir beklenti değişikliği yaşanıyor olabilir. Bu sekiz adımın sonunda amaç “veri iyi mi kötü mü?” sorusuna tek kelimelik yanıt vermek değildir.
Verinin hangi ekonomik beklentiyi değiştirdiğini, bu beklentinin hangi finansal kanaldan geçtiğini ve hangi şirketlerin bundan etkilenebileceğini anlamaktır.
Ekonomik Göstergeler Yorumlanırken Yapılan 12 Hata
Ekonomik veri yorumundaki hataların önemli bölümü rakamın yanlış olmasından değil, doğru rakamdan gereğinden fazla sonuç çıkarılmasından kaynaklanır.
1. Tek veriden trend çıkarmak
PMI'nın bir ay 52'den 49'a düşmesi önemli bir bilgidir. Ancak bu tek başına ekonominin kalıcı daralmaya girdiğini göstermez. Aylık ekonomik veriler grev, hava koşulları, tatil günleri, stok düzenlemeleri veya geçici sipariş değişimleri nedeniyle oynak olabilir.
Trend söylemek için birkaç dönemi ve mümkünse başka göstergeleri birlikte görmek gerekir.
2. “İyi ekonomik veri = borsa yükselir” sanmak
Bu hata ekonomik performans ile piyasa fiyatlamasını aynı şey kabul eder.
Güçlü büyüme şirket satışlarını artırabilir. Fakat aynı veri faizlerin beklenenden uzun süre yüksek kalmasına neden oluyorsa değerleme kanalından negatif etki yaratabilir.
Dolayısıyla önce verinin hangi kanalı etkilediğini bulmak gerekir. “İyi” kelimesi tek başına yatırım açısından yeterli bilgi taşımaz.
3. Beklentiyi dikkate almamak
Piyasa fiyatları veri açıklanmadan önce boş bir sayfa değildir. Yatırımcılar, ekonomistler ve algoritmalar zaten belirli bir rakamı fiyatlamış olabilir.
Örneğin piyasa %2 büyüme beklerken ekonomi %3 büyürse olumlu sürpriz vardır. Piyasa %4 beklerken aynı %3 açıklanırsa ekonomik büyüme hâlâ güçlü olsa bile sonuç beklentinin altındadır.
Aynı rakamın neden farklı günlerde farklı fiyatlanabileceğinin temel nedenlerinden biri budur.
4. Önceki veri revizyonunu atlamak
Yalnızca yeni veriye bakmak ekonomik hikâyenin yarısını kaçırabilir. Yeni istihdam +200 bin gelirken önceki ay +250 binden +120 bine revize edilmişse toplam iş gücü bilgisi manşetten daha zayıf olabilir.
Revizyonlar özellikle ekonominin dönüm noktalarında önemlidir. Çünkü ilk açıklanan rakamlarla sonradan kesinleşen ekonomik tablo farklılaşabilir.
5. Aylık ve yıllık oranı karıştırmak
Yıllık enflasyon düşerken aylık enflasyon hızlanabilir. Bunun temel nedeni yıllık oranın on iki aylık karşılaştırma yapması ve eski ayların bazdan çıkmasıdır.
Bu nedenle “yıllık enflasyon düştü, fiyat baskısı her alanda yavaşlıyor” sonucu otomatik değildir. Aylık momentum ve çekirdek göstergeler farklı bir tablo gösterebilir.
6. Nominal ve reel veriyi karıştırmak
Yüksek enflasyon ortamında nominal rakamlar güçlü görünmeye eğilimlidir.
Bir şirket cirosunu 1 milyar TL → 1,4 milyar TL çıkararak %40 büyütebilir. Fakat fiyatlar aynı dönemde yaklaşık %35 artmışsa satış hacminin %40 büyüdüğü söylenemez. Benzer hata GSYH veya ücret verilerinde de yapılabilir.
Yatırımcı nominal büyümeyi satın alma gücü veya gerçek üretim artışıyla karıştırmamalıdır.
7. Mevsimsellikten arındırılmış seriyi yanlış karşılaştırmak
Bazı ekonomik faaliyetler yılın belirli dönemlerinde doğal olarak artar veya azalır.
Perakende satışların aralık ayında yükselmesi, turizmin yazın güçlenmesi veya bazı sektörlerin belirli aylarda üretimi azaltması olağandır. Mevsimsellikten arındırılmış veri bu düzenli etkileri azaltmaya çalışır.
Arındırılmış aylık değişimi arındırılmamış önceki dönemle karşılaştırmak metodolojik olarak hatalı sonuçlar üretebilir.
8. Borsa ile ekonominin eş zamanlı hareket etmesini beklemek
“Ekonomi kötü, borsa neden yükseliyor?” sorusu çoğunlukla zamanlama farkından doğar.
Şirketlerin hisse fiyatları bugünkü satıştan çok gelecekte beklenen nakit akışlarını fiyatlamaya çalışır. 2020 ABD örneğinde S&P 500'ün önemli dönüşü NBER'in sonradan belirlediği ekonomik dip ayından önce başladı.
Bu, borsanın her zaman önce döneceği anlamına gelmez fakat ekonomik veri ile piyasa fiyatının aynı zaman dilimini ölçmediğini gösterir.
9. Küresel ve yerel veriyi ayrı dünyalar sanmak
BIST yalnızca Türkiye'nin büyüme ve enflasyon verileriyle hareket etmez. ABD tahvil getirilerindeki sert yükseliş küresel fonların gelişen ülkelere ayırdığı sermayeyi azaltabilir.
DXY, VIX veya Fed beklentileri Türkiye'nin kendi makro verileri değişmeden de finansal koşulları etkileyebilir. Bu yüzden yerel şirket analizi yapılırken küresel sermaye maliyeti tamamen dışarıda bırakılamaz.
10. Aynı verinin her sektörü aynı etkileyeceğini düşünmek
Faiz artışı bütün şirketler için aynı değildir. Net nakdi bulunan şirket yüksek faizden finansal gelir sağlayabilirken yüksek kısa vadeli borcu bulunan başka şirket finansman baskısı yaşayabilir.
Kur artışı ihracatçıyı destekleyebilir ancak şirket aynı zamanda ithal hammadde kullanıyorsa maliyet avantajı azalabilir. Makro veriyi şirket bilançosuna uygulamadan “BIST için olumlu” demek analizi gereğinden fazla genelleştirir.
11. Resmî veri yerine kaynağı belirsiz ekran görüntülerini kullanmak
Ekonomik verilerde yüzde, dönem ve revizyon ayrıntıları kritiktir. Sosyal medyada paylaşılan bir görselde rakam doğru olsa bile aylık mı yıllık mı olduğu, mevsimsellikten arındırılıp arındırılmadığı veya sonradan revize edilip edilmediği görünmeyebilir.
Bu nedenle gerçekleşen ekonomik rakam mümkün olduğunca TÜİK, TCMB, BLS, BEA veya ilgili resmi veri üreticisinden kontrol edilmelidir. Hatalı başlangıç verisi üzerine yapılan iyi analiz de sonuçta hatalıdır.
12. Tek bir göstergenin borsayı tahmin edebileceğini varsaymak
Bu en çekici hatalardan biridir çünkü yatırımcıya basit bir formül vaat eder.
- “PMI 50 altına indiğinde sat.”
- “VIX 30'u geçince piyasa düşer.”
- “Ters getiri eğrisi oluşunca resesyon gelir.”
Gerçek ekonomik sistem bu kadar tek değişkenli değildir.
PMI düşerken enflasyon da gerileyebilir ve faiz indirimi beklentisi hisseleri destekleyebilir. VIX yükselirken Türkiye'ye özgü olumlu bir gelişme BIST'i ayrıştırabilir.
Ekonomik göstergelerin görevi geleceği kesinleştirmek değil, olası senaryoları ve bu senaryolardaki riskleri daha iyi anlamaktır.
Ekonomik Veriler Borsayı Tahmin Etmek İçin Kullanılabilir mi?
Tek başlarına hayır. Ekonomik göstergeler büyüme ortamını, enflasyon riskini, şirketlerin maliyet yapısını, finansman koşullarını ve merkez bankasının olası hareket alanını değerlendirmeye yardımcı olur.
Fakat hisse fiyatını bunların dışında şirket değerlemesi, yönetim kararları, jeopolitik gelişmeler, siyasi riskler ve şirket özelindeki haberler de etkiler.
OECD'nin öncü gösterge yaklaşımı dahi ekonomik döngü dönüşleri hakkında erken sinyal üretmeyi hedefler; gelecekteki ekonomik büyümeyi kesin bir oranla tahmin etmeyi amaçlamaz.
Bu nedenle ekonomik verileri bir “borsa tahmin makinesi” yerine karar sürecindeki belirsizliği azaltan bilgi sistemi olarak kullanmak daha anlamlıdır.
Sonuç
Ekonomik göstergeleri takip etmenin amacı gelecekte BIST 100'ün kaç puan olacağını tahmin etmek değildir.
Amaç şirketlerin faaliyet gösterdiği ekonomik ortamın hangi yönde değiştiğini ve piyasanın bu ortama hangi faiz, kur ve risk primiyle değer biçtiğini anlamaktır.
Tek bir veri çoğu zaman yeterli değildir. Verinin dönemi, piyasa beklentisi, revizyonu, ekonomik rejim ve sektör etkisi birlikte değerlendirildiğinde çok daha anlamlı bir tablo oluşur.
Başarılı makro analiz mümkün olduğunca çok gösterge izlemekten değil; doğru veriyi, doğru ekonomik ortamda ve piyasanın ne beklediğini bilerek yorumlamaktan geçer.
Sıkça Sorulan Sorular
Ekonomik göstergeler nelerdir?
Ekonomik göstergeler, büyüme, enflasyon, istihdam, üretim, tüketim ve finansal koşullar hakkında bilgi veren istatistik ve endekslerdir. GSYH, TÜFE, PMI, sanayi üretimi, politika faizi ve işsizlik en çok takip edilen örnekler arasındadır.
Makroekonomik göstergeler nelerdir?
Makroekonomik göstergeler ekonominin genel durumunu değerlendirmeye yarayan büyüme, enflasyon, istihdam, üretim, faiz, güven ve finansman verileridir. Yatırımcı açısından bu göstergelerin değeri şirketlerin gelecekteki satış, maliyet ve finansman ortamı hakkında bilgi sağlamalarından gelir.
Ekonomik göstergeler borsayı nasıl etkiler?
Ekonomik veriler şirketlerin gelecekteki kâr ve nakit akışını, faiz ve iskonto oranlarını, kur koşullarını ve yatırımcıların talep ettiği risk primini değiştirebilir. Etkinin yönü verinin beklentiye göre konumuna ve incelenen şirketin finansal yapısına bağlıdır.
Öncü ekonomik göstergeler nelerdir?
Öncü ekonomik göstergeler, ekonomik döngüdeki değişimlere daha erken sinyal vermeye çalışan verilerdir. PMI, yeni siparişler, bazı güven göstergeleri ve getiri eğrisinin bazı ölçümleri örnek verilebilir. Ancak hiçbiri borsanın veya ekonominin gelecekteki yönünü kesin biçimde göstermez.
Ekonomik takvim nedir?
Ekonomik takvim, önemli makro verilerin ve politika kararlarının açıklanacağı tarih ve saatleri gösterir. Veriyi yorumlarken açıklama saatinin yanında referans dönemi, önceki rakam, revizyon, piyasa beklentisi ve gerçekleşen sonuç birlikte kontrol edilmelidir.
Ekonomik veri iyi gelirse borsa yükselir mi?
Hayır. Güçlü bir veri şirket satışları açısından olumlu olabilir fakat aynı zamanda faizlerin daha uzun süre yüksek kalacağı beklentisini yaratabilir. Bu nedenle piyasa tepkisi verinin “iyi” veya “kötü” olmasından çok hangi beklentiyi değiştirdiğine bağlı olabilir.
Borsa ekonomiden önce mi hareket eder?
Borsa gelecekteki şirket kârlarını ve finansal koşulları fiyatlamaya çalıştığı için ekonomik aktiviteden daha önce yön değiştirebilir. Ancak bunun sabit bir süresi yoktur. Her ekonomik döngü ve piyasa ortamı farklıdır.
Kullanılan kaynaklar
- OECD, Composite Leading Indicators: Öncü göstergelerin ekonomik döngü dönüşlerine erken sinyal vermesi ve nicel büyüme tahmini olarak kullanılmaması bölümlerinde kullanıldı.
- S&P Global, PMI Methodology: PMI'ın 50 eşiği, aylık değişim mantığı ve takip edilen faaliyet bileşenleri için kullanıldı.
- U.S. Bureau of Economic Analysis: GSYH'nin ekonomik aktivitenin kapsamlı ölçülerinden biri olarak tanımlanması ve reel/nominal ayrımı için kullanıldı.
- U.S. Bureau of Labor Statistics: TÜFE'nin tüketici sepetindeki fiyatların zaman içindeki ortalama değişimini ölçmesine ilişkin tanım için kullanıldı.
- Federal Reserve: Getiri eğrisinin ekonomik yavaşlama ve resesyon riski hakkında bilgi taşıyabilmesi, fakat kesin tarih veren mekanik bir tahmin aracı olmaması için kullanıldı.
- Cboe: VIX'in S&P 500 opsiyonlarından hesaplanan yaklaşık 30 günlük beklenen volatilite göstergesi olduğunun doğrulanması için kullanıldı.
- FRED / S&P Dow Jones Indices: 23 Mart 2020 S&P 500 kapanışının 2.237,40 olması ve izleyen günlerdeki endeks seviyeleri için kullanıldı.
- NBER Business Cycle Dating Committee: ABD ekonomisinin 2020 dip ayının Nisan olarak belirlenmesi ve bu kararın 19 Temmuz 2021'de açıklanması için kullanıldı.
- TCMB: Haziran 2023'te politika faizinin %8,5'ten %15'e, 2023 sonunda %42,5'e ve Mart 2024'te %50'ye yükseldiği parasal sıkılaşma örneği ve aktarım mekanizması için kullanıldı.
- TÜİK: Türkiye'deki resmi istatistiklerin tarih ve saatlerinin Ulusal Veri Yayımlama Takvimi aracılığıyla önceden duyurulduğu bilgi için kullanıldı.
0 Yorumlar